مشاغل سخت و زیان آور | مشاوره حقوقی | سعید اکبری
مشاغل سخت و زیان آور:یکی از اقسام بازنشستگی پیش از موعد، بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان آور است
و افراد دارای شرایط مقرر قانونی می توانند به اعتبار اشتغال و سابقه بیمه پردازی در این دسته از شغل ها بعنوان
بازنشسته این مشاغل قرار گیرند. بنابراین یکی از مهمترین مزایای اشتغال در چنین شغل هایی، بازنشستگی زودرس است.
مشاغل سخت و زیان آور | مشاوره حقوقی | سعید اکبری
شغل سخت و زیان آور، به شغلی گفته میشود که در آن کارگر مجبور است با عوامل فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی و
بیولوژیکی خطرناک و مضر برای سلامتی کار کند. یعنی کار کردن مداوم و طولانی در محیط کاری میتواند باعث بیماری
کارگر شود یا دستکم روی سلامتی او تاثیر منفی بگذارد. در چنین شغل هایی کارفرما باید تمهیدات فنی، مهندسی،
بهداشتی و ایمنی ویژهای برای کارگر فراهم کند تا خطرات و عوارض کار سخت و زیان آور را کاهش بدهد.
مرجع رسیدگی
همانطور که مستحضرید شورای عالی کار در وزارت کار مرجع و متولی شناسایی و اعلان این مشاغل است و تاکنون
لیستی از این مشاغل را ارائه و منتشر کرده که بعضی از آنها مانند کار در معدن، کار در ارتفاع، جوشکاری، کار با مواد
رادیواکتیو، کار در محیط پر ارتعاش، آتشنشانی، رانندگان مسافربری درون شهری و برون شهری، کار بر روی دکل های
برق، کار استخراج و غیره می باشند.
به طور کلی اگر کارگری در هیچکدام از شغلهای بالا مشغول به کار نبود، باز هم میتواند برای بررسی شغل خود
درخواست بدهد. در واقع ارائه لیست وزارت کار مانع از درخواست اشخاص شاغل در سایر حِرَف و مشاغل به منظور
بررسی ماهیت آن مشاغل نیست. بهطور کلی کارگر، کارفرما، تشکلها، وزارت بهداشت، وزارت کار و صندوق تامین
اجتماعی میتوانند برای تعیین سخت و زیان آور بودن مشاغل در هر کارگاه درخواست بدهند. تصمیمگیری درباره این
موضوع هم پس از بازدید و بررسی شرایط کاری و همچنین سوابق شغلی و با تایید کمیتههای استانی داخل اداره
کار مراکز استان ها انجام میشود.
عدم وجود شرط سنی
بنابراین به طور کلی هر کارگری میتواند با داشتن حداقل بیست سال متوالی و یا بیست و پنج سال متناوب اشتغال
در این کارها که در هر مورد حق بیمه مدت مزبور را نیز به صندوق تامین اجتماعی پرداخت کرده باشند بدون شرط سنی
می توانند درخواست بازنشستگی بدهند. این درخواست باید به ادارات کار و امور اجتماعی استان ها تحویل داده شود
تا در کمیتههای استانی ارائه شده و برای آن تصمیمگیری شود. تعیین سخت و زیانآور بودن شغل یا مشاغل بر اساس
بررسی سوابق و شرایط محیط کار و توسط کمیته کارشناسان موضوع ماده 2 آیین نامه اجرایی و متعاقباً کمیته استانی
موضوع ماده 8 آیین نامه اجرایی مربوطه مشخص می شود.
وفق مقررات، آرای کمیته های بدوی (نخستین) ظرف 15 روز اداری از تاریخ ابلاغ، توسط کارگر یا کارفرما قابل اعتراض و
تجدیدنظرخواهی است. آرای کمیته های تجدیدنظر استانی در این خصوص از تاریخ ابلاغ قطعی و لازم الاجرا محسوی
می گردد. آرای قطعی کمیتههای فنی استانی (اعم از بدوی و تجدیدنظر) پس از ابلاغ با رعایت تبصره 2 ماده 16 قانون
تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری و با رعایت مهلت 3 ماهه و 6 ماهه قابل اعتراض در دیوان عدالت اداری می باشد.
وظایف کمیته های بدوی و تجدیدنظر استانی تشخیص مشاغل سخت و زیانآور
بر اساس ماده 9 آیین نامه مشاغل سخت و زیان مصوب 26/12/1385 وظایف کمیته بدوی بدین شرح است:
- 1- بررسی، تطبیق و تشخیص این مشاغل با مواد این آییننامه که توسط بیمه شده، کارفرما، وزارتخانه های بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، کار و امور اجتماعی و سازمان تأمین اجتماعی و تشکلها بعنوان مشاغل سخت و زیان آور معرفی شده و اعلام نتیجه به متقاضی و سازمان های ذی ربط از سوی رییس کمیته بدوی.
- 2- رسیدگی به مواردی که با اتخاذ تدابیر لازم حالت سخت و زیان آوری شغل یا مشاغل از بین رفته و در زمره شغل های عادی درآمده اند و اعلام آن به مراجع ذی ربط به منظور حذف امتیازاتی که به این شغل ها تعلق گرفته است.
- 3- اجرای سیاست ها و مصوبات شورای عالی حفاظت فنی . وظایف کمیته تجدیدنظر استانی نیز بدین شرح است: رسیدگی، اظهارنظر و تصمیم گیری در خصوص اعتراض به آراء کمیته های بدوی استانی موضوع ماده 8 این آیین نامه که توسط بیمه شده یا کارفرما درخواست گردیده است و اعلام نتیجه به متقاضی و سازمان های ذی ربط از سوی رییس کمیته تجدیدنظر.
شروط بهره مندی از مزایای بازنشستگی پیش از موعد موضوع قانون تأمین اجتماعی
- احراز شغل مورد ادعای بیمه شده توسط کمیته استانی اداره کار.
- احراز اشتغال بیمه شده در شغل دشوار و مضر (که به تأیید کمیته های استانی رسیده) به میزان مقرر در قانون توسط سازمان تأمین اجتماعی.
- اشتغال بیمه شده در آن شغل به مدت 20 سال متوالی یا 25 سال متناوب.
- هر 12 ماه بیمه پردازی در این مشاغل بمیزان 18 ماه محاسبه و منظور می گردد.
- در این موارد به صرف ارائه درخواست بازنشستگی مجاز به ترک کار نیستید و می باید شرایط و استحقاق شما جهت بازنشستگی پیش از موعد در کارهای سخت و زیان آور رسماً از سوی سازمان تأمین اجتماعی احراز و بعد به شما ابلاغ و سپس ترک کار نمایید.
- صرفاً تشخیص این مشاغل با کمیته های استانی است و احراز سایر شرایط و ضوابط بازنشستگی به عهده سازمان تأمین اجتماعی است.
- برقراری مستمری بازنشستگی (اعم از عادی و پیش از موعد) منوط به ارائه تقاضای بازنشستگی و پرداخت حق بیمه مربوط به ایام اشتغال است.
- همانطور که پیش تر هم ذکر شد کلیه آرای کمیته های تطبیق و تشخیص مشاغل سخت و زیان آور استانی و آرای کمیسیون های پزشکی و آرای بدوی که قطعی شده باشند ، مانند سایر آراء مندرج در بند 2 ماده 10 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری، قابل اعتراض نزد دیوان عدالت اداری در فرجه مقرر قانونی خود می باشند.
شرایط بازنشستگی زنان و مردان
کارگران مرد در شرایط زیر میتوانند بازنشسته شوند:
- ۵۰ سال سن و ۳۰ سال سابقه پرداخت بیمه
- ۶۰ سال سن و ۲۰ سال سابقه پرداخت بیمه
- ۳۵ سال سابقه پرداخت حقبیمه بدون شرط سنی
زنان شاغل هم در شرایط زیر میتوانند بازنشسته شوند:
- ۴۵ سال سن و ۳۰ سال سابقه پرداخت بیمه
- ۵۵ سال سن و ۲۰ سال سابقه پرداخت بیمه
- ۳۵ سال پرداخت حقبیمه بدون شرایط سنی
- ۴۲ سال سن و ۲۰ سال سابقه پرداخت بیمه
- وکیل آنلاین
برخی از نکات مهم و طلایی(استخراج از آراء مختلف دیوان عدالت اداری)
1– جهت بهرهمندی از مزایای اشتغال در مشاغل سخت و زیان آور، میبایست عناوین شغلی مورد ادعای کارگر، در
کمیته تطبیق مشاغل سخت و زیان آور استانی، به عنوان مشاغل سخت و زیان آور مورد تأیید قرار گیرد.
۲– طرح مجدد یک عنوان شغلی برای زمان واحد، در کمیته تطبیق مشاغل سخت و زیان آور امکانپذیر نیست. (رای
۷۸۷/۱۳۹۳ هیأت عمومی)
۳– تعطیل و انحلال کارگاه، طبیعت و ماهیت کارهای سخت و زیان آور انجام شده، در زمان دایر بودن کارگاه را منتفی
نمی سازد و عدم رسیدگی به مشاغل سخت و زیان آور با توجیه تعطیل و یا دایرنبودن کارگاه، فاقد وجاهت قانونی
است. (رای ۴۷۵/۱۳۸۳ هیأت عمومی)
۴– «هر میزان اشتغال در مشاغل سخت و زیانآور به ازای هر سال سابقه ۵/۱ سال محاسبه خواهد شد.» (قانون
استفساریه مورخ ۱۳۹۰/۰۶/۲۹) بنابراین در مورد خواسته احتساب سابقه اشتغال در مشاغل سخت و زیان آور،
تحقق اشتغال ۲۰ سال متوالی و ۲۵ متناوب در مشاغل سخت و زیان آور، شرط نبوده و با احراز هر میزان سابقه
اشتغال در مشاغل سخت و زیان آور، تأمین اجتماعی مکلف به احتساب ۵/۱ سال سابقه به ازاء هر سال خدمت
خواهد بود.
حکم استفساریه
۵– حکم استفساریه به کسانی که به هر جهت پیش از قانون استفساریه بازنشسته شده اند قابل تسری نمی باشد.
(رای ۷۷۳/۱۳۹۹ هیأت عمومی)
۶– بازنشستگی عادی مانع بهره مندی از حقوق مکتسب و استفاده از مزیای مشاغل شخت و زیان آور نخواهد بود.
(رای ۲۲۵/۱۳۸۹ هیأت عمومی)
۷– بهرهمندی از مزایای اشتغال موضوع بندهای ۱ و ۲ تبصره ۲ اصلاحی ماده ۷۶ قانون تأمین اجتماعی، صرفاً به
مشمولین قانون کار اختصاص دارد. (ماده ۱۸۸ قانون کار و آراء ۶۷۲/۱۳۸۶، ۹۴۵/۱۳۹۲، ۴۱۷/۱۳۹۶)
۸– احراز اشتغال کارگر متقاضی در مشاغل سخت و زیان آوری که مورد تأیید کمیته استانی تطبیق مشاغل سخت
و زیان آور قرار گرفته است، ضروری است. (بند ۳ ماده ۱۳ آیین نامه اجرایی، آراء ۹۰/۱۳۸۹ و ۹۵/۱۳۸۹ هیأت عمومی)
بخش دوم
9– مطابق ماده ۸ و بند ۱ ماده ۹ آیین نامه اجرایی بند ۵ جزء «ب» ماده واحده قانون اصلاح تبصره ۲ الحاقی ماده ۷۶
قانون اصلاح مواد ۷۲ و ۷۷ و تبصره ماده ۷۶ قانون تأمین اجتماعی و الحاق دو تبصره به ماده ۷۶ (تصویب نامه شماره
۱۵۳۶۵ ت ۳۶۰۰۵ هـ مورخ ۱۳۸۶/۰۲/۰۵ هیأت وزیران) و آراء شماره۴۸۴ مورخ ۱۳۸۷/۰۷/۲۸، ۹۰ مورخ ۱۳۸۹/۰۳/۱۰ و
۹۵ مورخ ۱۳۸۹/۰۳/۱۷ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، جهت بهرهمندی کارگران از مزایای اشتغال در مشاغل سخت
و زیان آور، میبایست عناوین شغلی مورد ادعای کارگران، در کمیته تطبیق مشاغل سخت و زیان آور استانی، به عنوان
مشاغل سخت و زیان آور مورد تأیید قرار گیرد. همچنین بر اساس رای هیأت عمومی دیوان عدالت اداری به شمارههای
۸۰۰-۷۸۰-۷۸۷ مورخ ۱۳۹۳/۰۴/۲۳، طرح مجدد یک عنوان شغلی برای زمان واحد، در کمیته تطبیق امکانپذیر نیست.
10– مستند به دادنامه شماره ۴۷۵ الی ۴۸۰ مورخ ۱۳۸۳/۰۹/۲۹ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، تعطیل و انحلال
کارگاه، طبیعت و ماهیت کارهای سخت و زیان آور انجام شده، در زمان دایر بودن کارگاه را منتفی نمی سازد و عدم
رسیدگی به مشاغل سخت و زیان آور با توجیه تعطیل و یا دایر نبودن کارگاه، فاقد وجاهت قانونی است.
احراز سابقه اشتغال
11– به موجب جزء ۱ بند ب تبصره ۲ ماده ۷۶ قانون تأمین اجتماعی، جهت بازنشستگی در مشاغل سخت و زیان آور
احراز سابقه اشتغال به میزان حداقل ۲۰ سال متوالی و یا ۲۵ سال متناوب ضروری است.
12– نحوه احراز توالی و تناوب، بر اساس ماده ۱۲ آیین نامه اجرایی مشاغل سخت و زیان آور اصلاحی ۱۳۸۵ تعیین میشود.
13– بر اساس آراء شماره ۶۷۲ مورخ ۱۳۸۶/۰۸/۰۸، ۹۴۵ مورخ ۱۳۹۲/۱۲/۰۵ و ۴۱۷ مورخ ۱۳۹۶/۰۵/۰۳ هیأت عمومی
دیوان عدالت اداری و ماده ۱۸۸ قانون کار، بهرهمندی از مزایای اشتغال در مشاغل سخت و زیان آور مذکور در بندهای ۱
و ۲ تبصره ۲ اصلاحی ماده ۷۶ قانون تأمین اجتماعی، صرفاً به مشمولین قانون کار اختصاص دارد.
بخش سوم
14– حسب تبصره ماده ۱ آیین نامه اجرایی مشاغل سخت و زیان آور، مشمولین قانون نحوه بازنشستگی جانبازان انقلاب
اسلامی ایران و جنگ تحمیلی و معلولین عادی و شاغلین مشاغل سخت و زیان آور مصوب سال ۱۳۶۷ و مشمولین قانون
حفاظت در برابر اشعه مصوب سال ۱۳۶۸ تابع قوانین و مقررات مربوط به خود می باشند. لذا احراز مشاغل سخت و
زیان آور مشاغل کارمندان طبق قانون نحوه بازنشستگی جانبازان و معلولین و شاغلین مشاغل سخت و زیان آور و
تبصره ۳ ماده واحده مذکور و ماده ۵ آییننامه اجرایی آن قانون صورت میپذیرد.
15– مطابق دادنامه شماره ۲۲۵ مورخ ۱۳۸۹/۰۶/۲۲ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، بازنشستگی عادی مانع بهره مندی
از حقوق مکتسب و استفاده از مزیای مشاغل شخت و زیان آور نخواهد بود.
16– چهار درصد حق بیمه مربوط به مشاغل سخت و زیان آور مطابق جزء یک بند ب تبصره ۲ ماده ۷۶ قانون تأمین اجتماعی
و آراء شماره ۶۷۳ مورخ ۱۳۹۱/۱۰/۰۴ و ۷۷۱ مورخ ۱۳۸۷/۱۱/۰۶ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، می بایست از سوی
کارفرما پرداخت شده باشد.
17– وفق بند ۳ ماده ۱۳ آیین نامه اجرایی مشاغل سخت و زیان آور مصوب سال ۱۳۸۵ و آراء شماره ۹۰ مورخ ۱۳۸۹/۰۳/۱۰
و ۹۵ مورخ ۱۳۸۹/۰۳/۱۷ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری، ضروری است اشتغال کارگر متقاضی در مشاغل سخت و
زیان آوری که مورد تأیید کمیته استانی تطبیق مشاغل سخت و زیان آور قرار گرفته است، احراز شود.
سخن پایانی
این مشاغل مزایایی دارد که از جمله آنها بازنشستگی پیش از موعد است که فرد بیمه شده با وجود شرایط مقرر قانونی
می تواند از این موضوع بهره مند شود؛ ما در کنار کارگران عزیز این سرزمین هستیم تا بتوانیم در راستای احقاق حقوق
کارگران شریف بکوشیم. می توانید با طیب خاطر در این خصوص با ما مشاوره حقوقی کنید .
